To jeden z największych trendów ostatnich lat: roślinna dekoracja spotyka ekologiczne podlewanie. Oyas, te urocze małe ceramiczne naczynia do umieszczania w doniczkach lub zakopywania w ziemi, pojawiają się na balkonach, w warzywnikach i doniczkach z roślinami domowymi. Są używane od tysiącleci i cenione przez zwolenników permakultury. Badania pomogły jeszcze zwiększyć ich skuteczność!
Czym są oyas?
Oyas to naczynia z mikroporowatej ceramiki, które pomagają lepiej podlewać rośliny. Są oyas do umieszczania w doniczkach z roślinami domowymi oraz oyas do zakopywania w warzywnikach i skrzynkach na balkonach czy tarasach. Zasada ich działania jest prosta i opiera się na właściwościach ceramiki, jednej z najstarszych sztuk wykorzystujących ogień.
Podczas tworzenia wyrobu ceramicznego najpierw formuje się go ręcznie, a potem wypala, szkliwi i wypala ponownie. Temperatura wypalania decyduje o porowatości gotowego wyrobu. Kamionka może być na przykład całkowicie nieprzepuszczalna. W przypadku Oyas glinę wypala się w ściśle określonej temperaturze, by uzyskać porowatość odpowiadającą potrzebom roślin.
Woda uwalnia się stopniowo, co pomaga uniknąć przelania roślin oraz strat wody przez parowanie i odpływ. Badania wykazały, że pozwala to zaoszczędzić od 40 do 70% wody. Za chwilę wyjaśnimy, skąd bierze się taka rozpiętość.
Z czasem oyas nie tylko dostarcza wodę roślinie: sama roślina wypuszcza korzenie w jej kierunku, by pobierać tyle wody, ile potrzebuje. Tak powstaje symbioza. Oyas można wytwarzać z czarnej lub białej gliny albo z terakoty. Ze względu na temperaturę wypalania zalicza się je do wyrobów fajansowych.
Pochodzenie oyas
Nawadnianie za pomocą glinianych naczyń to metoda stosowana od tysięcy lat. Wspominają o niej między innymi chińskie teksty sprzed ponad 2000 lat. Nie wiemy dokładnie, gdzie się narodziła, ale od setek lat jest używana na całym świecie. Nazwa oyas pochodzi od francuskiej adaptacji hiszpańskiego słowa olla, które oznacza garnek lub kociołek.
Przez bardzo długi czas oyas wykorzystywano w uprawie warzyw na podstawie praktycznego doświadczenia, łącząc je z innymi metodami. W Indiach na przykład czasem stosowano je razem z zakopanymi, nasiąkniętymi wodą bawełnianymi nićmi, by wyrównać nieodpowiednią porowatość naczyń. W latach 60., wraz z rozwojem permakultury, oyas stały się jednak przedmiotem badań. Przyczynił się do tego Bill Mollison, który wspomniał o nich w swoim filmie dokumentalnym „the global gardener”
Prowadzono badania, by udoskonalić tę technikę i zwiększyć jej skuteczność. Tak w latach 2000. pojawiły się oyas do umieszczania w doniczkach. Dzięki temu znalazły zastosowanie także w miejskich domach, a przy okazji zyskały walor dekoracyjny.
Jakie zalety mają oyas?
Oyas mają wiele zalet. Są ekonomiczne i ekologiczne, podlewają Twoje rośliny zgodnie z ich potrzebami, ograniczają pojawianie się niechcianych chwastów, dostosowują się do pogody i nadają się do niemal wszystkich roślin. Przyjrzyjmy się bliżej trzem z tych zalet:
Łatwiejsze podlewanie roślin doniczkowych
Dla wielu z nas to chyba największa zaleta. Oyas do umieszczania w doniczkach sprawiają, że nie musisz już zastanawiać się, kiedy i jak podlewać rośliny ani ile wody im dać. Pilnowanie podlewania bywa męczące. To właśnie dlatego niektórzy wahają się dziś przed kupnem roślin.
I słusznie, bo to właśnie nadmierne podlewanie najczęściej zabija rośliny: ich korzenie zaczynają gnić. Klasyczny błąd? Myślisz: „Dawno nie podlewałam rośliny, liście więdną, więc szybko wleję cały dzbanek wody i będę mieć spokój”. Skutki bywają opłakane. Roślina zostaje zalana, a pozbawione tlenu korzenie w końcu gniją.
Dzięki oyas rośliny mogą same pobierać tyle wody, ile potrzebują. Koniec z głowieniem się nad podlewaniem: gdy oyas jest pusta, wystarczy ją napełnić. I gotowe. Większości oyas wystarcza wody na 4 do 7 dni, ale przerwa między podlewaniami może być nieco dłuższa. Dotyczy to zwłaszcza roślin doniczkowych, którym krótkie okresy suszy często pomagają zakwitnąć. Niezależnie od tego, czy masz rękę do roślin, oyas wykonają pracę za Ciebie, a Twoje rośliny będą rosły niemal same.
Oszczędzaj wodę
Wróćmy do podstaw i przyjrzyjmy się temu dokładnie. Gdy podlewasz roślinę, dostępna woda znika na trzy sposoby. Jeśli podlejesz ją bardziej, niż gleba jest w stanie zatrzymać, nadmiar wody odpłynie. W doniczce wypłynie przez otwory w dnie, a w naturalnej glebie może dotrzeć do wód gruntowych.
Pozostała woda znika w procesie ewapotranspiracji. Część paruje z powierzchni gleby pod wpływem słońca i wiatru, a część jest oddawana przez rośliny w procesie transpiracji. To podstawowy proces życiowy: pomaga transportować soki od korzeni, dostarczać minerały potrzebne do fotosyntezy i chłodzić roślinę. Transpiracja jest niezbędna.
Oyas są przydatne, bo zwiększają zapas wody w glebie. Ograniczają straty przez parowanie, które występują przy podlewaniu powierzchniowym, a jednocześnie zapewniają roślinie stały dostęp do wody potrzebnej do transpiracji. Dzięki temu pomagają ograniczyć stres wodny.
Trudno dokładnie zmierzyć oszczędność wody dzięki oyas, bo zależy ona od temperatury, rodzaju gleby oraz opadów, jeśli rośliny rosną na zewnątrz. Można jednak przyjąć, że w zależności od tych czynników wynosi od 40 do 70%. To z czasem pomaga odzyskać koszt zakupu Twoich oyas.
Zachowaj żyzność gleby i życie, które się w niej toczy
W ostatnich latach temat żywej gleby nabrał znaczenia. Ogromna praca grup takich jak „vers de terre production” pokazuje, jak ważny jest związek między życiem w glebie a jej żyznością. Mówiąc prościej: mikro- i makroorganizmy w glebie przekształcają materię organiczną w składniki dostępne dla roślin, wspierając ich wzrost.
Żeby gleba tętniła życiem, wszystkim zamieszkującym ją organizmom trzeba zapewnić schronienie i pożywienie. I tu oyas stają się szczególnie przydatne! Środowisko sprzyjające życiu musi być wilgotne. Gdy górne 20 cm gleby wyschnie, aktywność tych mało znanych, często niewidocznych organizmów ustaje, a ich rozwój zostaje zahamowany.
Łącząc oyas ze ściółkowaniem, zwiększysz żyzność gleby i pomożesz organizmom, od których zaczynają się łańcuchy bioróżnorodności. A dziś naprawdę tego potrzebują! Twoje rośliny też na tym skorzystają: będą rosły w bogatym, żyznym ekosystemie. Jeśli zakładasz mały warzywnik na glebie słabej jakości, warto przy instalacji oyas dodać nawóz organiczny, by wiosną pobudzić życie w glebie.
Żywej glebie roślin doniczkowych poświęca się wciąż zbyt mało uwagi, choć część zasad można z powodzeniem zastosować także w domu. Dotyczy to zwłaszcza niektórych rodzajów ściółkowania odpowiednich do wnętrz. Jeśli ten temat Cię interesuje, zajrzyj do naszego kompletnego przewodnika po nawozach organicznych do roślin doniczkowych i warzyw.










